In mijn speurtocht over de mentale kwesties, stelde ik me de vraag ‘Hoe denken wij’. Dat is een andere vraag dan ‘Wat denken wij’. Ik kwam al snel uit op 2 soorten van ‘hoe’:
- hoe werkt het met de hersenen zelf
- hoe werkt het rationeel/ logisch.
Ik begin maar met het eerste, want dat is het meest complexe, omdat je dan direct over het functioneren van de hersenen gaat praten. De hersenen bestaan uit circa 85 miljard cellen. Sommigen zeggen dat we maar 10% hiervan gebruiken, maar dat is niet waar. Uit onderzoek (hersenscans) is gebleken dat alle delen van de hersenen worden gebruikt. Grofweg zou je kunnen stellen dat 90% autonoom werkt en 10% voor ons ‘denken’. Als het om mentale gaat, dan zou de focus op die 10% moeten liggen. Met autonoom bedoel ik de activiteit waarop we weinig invloed hebben, zoals aansturen van organen en het zenuwstelsel.
Wat zijn hersenen
De hersenen zijn een verzameling cellen. Toch zijn de hersenen niet overal hetzelfde en hebben verschillende onderdelen van de hersenen een eigen functie. De hersenen bestaan uit 2 delen die onderling zijn verbonden. Zo stuurt de linker hersenhelft veel aan de rechterkant van het lichaam aan en de rechterhelft het linker gedeelte. Dit is echter het (semi-)autonome of motorische gedeelte.
De hersenen bestaan grofweg uit 2 soorten cellen, de hersencellen en gliacellen. De hersencellen zijn het best te vergelijken met ingewikkelde zenuwcellen. Gliacellen zijn cellen die de zenuwcellen ‘onderhouden’ en gezond houden. Tussen al die cellen lopen ook nog een hoop bloedvaten, want de hersenen (in activiteit) verbruiken circa 20% van alle energie. Sommige hersencellen kunnen zich vernieuwen, maar dit gaat vaak langzaam. Denk hierbij aan cellen die beschadigd raken door stoten. Soms is schade ook permanent, bijvoorbeeld na een herseninfarct of langdurig aanbrengen van schade.
Het denken doen we vooral met onze prefrontale cortex en de hippocampus. De Prefrontale cortex zit aan de voorkant van onze hersenen en bestaat uit een bovenste en onderste gedeelte. Van alle onderdelen van de hersenen is dit het grootste onderdeel. Het bewustzijn en emoties vinden in dit deel plaats. De Hippocampus (waarvan we er 2 hebben) ligt wat dieper in de hersenen, zeg maar achter de frontale cortex. Deze twee (kleine) onderdelen zorgen voor ons geheugen, de ruimtelijke oriëntatie en het controleren van het gedrag. Het speelt ook een rol als we in de ‘overlevingsstand’ gaan.
Een beschadiging van de Hippocampus kan leiden tot gedragsstoornissen, verminderd aanpassingsvermogen en geheugenverlies.
Ook andere delen van de hersenen spelen een rol bij denken en bewustzijn. De kleine hersenen (gelegen aan de achterkant) spelen een rol in het ‘werkgeheugen’, zeg maar de korte termijn opslag. De Gordelwinding (Gyrus cinguli) speelt een rol bij vorming van emoties en motivatie. De wandbeenkwab (Pariëntaal kwab) speelt een rol bij cognitieve functies zoals aandacht. De Thalamus speelt een rol bij de handhaving van het bewustzijn.
Alle onderdelen die iets te maken hebben met denken/bewustzijn/geheugen behoren tot het limbisch stelsel. Om de hersenen te laten functioneren zijn allerlei stofjes nodig en is er sprake van ‘witte’ en ‘grijze’ stof. De grijze stof zijn vooral zenuwcellen en verwerken informatie en zit vooral aan de buitenkant van de hersenen. De witte stof zorgt voor de verbindingen. De hersenen zijn dus niet allen grijze massa
Hierboven viel al het woordje cognitief. Een woord dat veel gebruikt wordt in relatie tot gedrag. Het woordje vindt zijn oorsprong in het Latijnse woord cognoscere, dat kennen of weten betekent. Cognitief wordt gebruikt in combinatie met vaardigheden, vermogen en functies. Het is in feite de wijze waarop we in staat zijn informatie te kunnen opnemen en verwerken. Je kan hieronder zaken zien als redeneren, denken, concentratie, denkvermogen, rekenen, lezen, schrijven, taal, oriëntatie, plannen, initiatief nemen en aandacht. Storingen in het cognitief handelen zijn dus terug te voeren op het limbische gedeelte van de hersenen.
Daarnaast heb je ook nog emoties, zoals vreugde, angst, boosheid en verdriet. Emoties zijn subjectieve (persoonlijke) belevingen en hoeven helemaal niet waar te zijn. Zo zijn er mensen die een angst hebben voor spinnen, terwijl de meeste spinnen helemaal niet bedreigend zijn en er eigenlijk geen reden tot angst is.
Hoewel men een behoorlijke kennis heeft opgebouwd over het functioneren van de hersenen, weet men nog niet alles. Het is complex systeem, van cellen en aanwezigheid van chemische stofjes (neuronen). Ook de vraag hoe zaken in het geheugen worden opgeslagen is niet duidelijk, maar men vermoed wel dat het afsterven van cellen in de Hippocampus leidt tot ziektes zoals Alzheimer.
De vraag over hoe we denken ligt dus in de hersenen en functioneren van de onderdelen, maar ook het vermogen om beschadigde cellen te herstellen of te vervangen. Dit laatste kan ook de oorzaak zijn van stress of depressie.
Nu het voor mij een beetje inzichtelijk is hoe het brein werkt, kan ik dit vast gebruiken om verder in te zoemen hoe dit bepaalde gemoedstoestanden, zoals stress, burn-out, depressie enzovoort beïnvloed.
Geraadpleegde bronnen:
