Mentaal is letterlijk een ongrijpbaar begrip. Toch zijn er heel veel mensen bezig met ‘mentaal’, zijn er dikke boeken over geschreven en heeft elke afwijking wel een naam. Het bekendste boek is waarschijnlijk de ‘Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders’ vaak afgekort tot DSM. Voer voor psychologen/ psychiaters, maar als doorsnee burger heb je er weinig aan.
Vroeger was het eigenlijk heel simpel, als je niet normaal was, dan was je gek. Misschien kon je het nog schoppen tot hofnar, maar vaker werd je geïsoleerd. Het rare is dat als je gekke mensen bij elkaar stopt, deze dan weer normaal zijn en de mensen die normaal zijn, eigenlijk gek. Het is maar van welke kant je het bekijkt.
Als ik probeer aan mentaal toch een grijpbare definitie te geven, dan kom ik eigenlijk op de volgende 5 omschrijvingen:
1 Hersenen
Mentaal wordt geassocieerd als iets dat uit je hersenen komt. Het zit in je brein en wordt ook wel omschreven als ‘geest’. Mooi en aardig, maar hersenen zijn eigenlijk niet meer dan een centrum van zenuwcellen in je hoofd. In feite een plek waar elektrische signalen in iets omgezet worden wat we dan bewustzijn noemen.
2 Denken en voelen
Dat bewustzijn uit zich in een denken en voelen. We hebben allemaal gedachten. Ook voelen we dingen, waarbij ik doel op emoties. Hoe we denken en hoe we voelen, is voor ieder persoon weer anders. Waarom dat is, dat laat zich zeker niet 1-2-3 omschrijven. Toch is vaak wel weer sprake van gelijkgestemden. Dat komt dan weer naar voren in een bepaalde groepsvorming. Dat bewustzijn heeft een behoorlijke impact, maar lijkt ongrijpbaar.
3 Onuitgesproken
Wat in ons hoofd wordt gevormd, de gedachten, is een fenomeen dat zich niet uitspreekt. De gedachte zelf is een denkbeeld. Dat denkbeeld kan naar buiten komen als we het vertalen in woorden, maar dan zit het niet meer in ons hoofd, dan is het gecommuniceerd. Best lastig om dit verschil te duiden. Je hoort het wel eens ‘ik weet precies wat je denkt’ maar dat is niet zo. Het is een beeld dat een ander vormt op basis van wat je hebt gezegd en wat je doet. De beeldvorming en de gedachte zijn niet hetzelfde.
4 Verstand
Een mooie omschrijving kwam ik tegen: ‘het vermogen om te denken én te begrijpen’. Nu heeft een ieder het vermogen om te denken, maar om het resultaat van de denken ook een juiste plek te geven (het begrijpen) is voor veel mensen wel lastiger. Termen als begrip, bevatten, bewustzijn, begaafdheid, intelligentie en genie komen voorbij als je gaat zoeken op verstand. Toch kan verstand op verschillende manieren voorkomen. Iemand kan best verstand hebben cijfers, maar een leek zijn op het gebied van omgaan met de omgeving (sociaal). Verstand kan dus voorkomen op verschillende vlakken, waarbij je op het ene vlak dus best een genie kan zijn, maar op een ander vlak wellicht een dom iemand bent. Ben je dan gek?
5. Psychisch
Deze term wordt gebruikt voor alles wat met je geest te maken heeft. Omdat de geest weer een voortvloeisel van je hersenen is, zou je ook kunnen stellen dat het iets met de hersenen te maken heeft. Toch is er wel een onderscheid. Zo is dr. professor Erik Scherder een neuropsycholoog. Hij weet heel veel van hoe de processen in de hersenen werken, welke gebieden van de hersenen met elkaar in verbinding staan, welke gebieden waar voor zorgen, maar of hij ook iets kan zeggen over het gevolg van die processen? Hij kan wellicht verklaren waarom iemand een bepaald gedrag vertoont, op basis van het functioneren van de hersenen, maar het verklaren van het gedrag is dan weer een andere tak van sport.
Toch werken psychologen/psychiaters vaak met modellen. Nu wordt het werk van een psychiater meer als wetenschap gezien dan het werk van een psycholoog. Deze laatste kijkt meer naar gedrag en omgeving terwijl de psychiater meer kijkt naar de processen in je hersenen zelf. Daarom mag deze beroepsgroep ook medicijnen voorschrijven en een psycholoog niet.
Als je zegt dat iemand mentaal niet in orde is, dan zegt dat eigenlijk niet zoveel. Mentaal is best veel omvattend en je kan dan ook niet zomaar over iemand oordelen. Is iemand overbelast in de hersenen, dan kan dat best tot onbegrepen situaties leiden, maar is het van tijdelijke aard. Als je de overbelasting wegneemt, zou alles weer ‘normaal’ moeten zijn. Als het leidt tot beschadigingen van je hersenen, waardoor de verbindingen niet goed meer werken, dan zou je kunnen spreken van een blijvende ‘afwijking’.
Als je vindt dat iemand ‘raar’ doet, oordeel dan niet te snel. Laat het eerst bezinken, wik en weeg het, leg het langs een meetlat en kijk dan of je tot een oordeel kan komen.
