Bijna iedereen is wel ergens aan verslaafd. Dat blijkt niet uit officiële cijfers, maar het is maar wat je onder verslaving verstaat. Velen denken bij verslaving aan middelen zoals alcohol of drugs. Ook gokken en gamen wordt meegenomen in de cijfers, maar er zijn veel meer vormen van verslaving die minder duidelijk zijn.
Om vast te stellen wat een verslaving is, moet je een definitie hebben. Bij verslaving gaat het er om dat je geen controle meer hebt over een bepaald handelen. Je hebt geen controle meer als je niet kan stoppen met een bepaald handelen. Roken is een bekend voorbeeld, maar ook gokken of gamen vallen er onder. Meestal ontstaat een verslaving omdat je positief gevoel krijgt bij een bepaalde handeling. Als een pilletje XTC neemt is de beloning dat je lichaam denkt langer mee te kunnen, of beter gezegd, dat je hersenen aangeven dat je denkt dat je lichaam langer meegaat. Dat fijne gevoel wil je vaker en langer volhouden en dan is er een groot risico dat je een middel vaker en langer gaat gebruiken. Maar de werkelijkheid is dat je je hersenen en je lichaam eigenlijk aan het misleiden bent. Op een gegeven moment weegt het positieve gevoel daar niet meer tegenop, maar de drang naar dat gevoel is groter dan de wijsheid om ermee te stoppen.
Niet alleen je lichaam en hersenen hebben er onder te lijden, ook maatschappelijk en financieel kan het grote gevolgen hebben. Ook je eigen sociale gedrag kan er ernstig onder lijden. Verslavingen kosten vaak geld, maar het wordt erger als je ook je betaalde baan niet goed meer kan uitvoeren. Eenmaal verslaafd is het behoorlijk lastig om ervan af te komen. Zelfs als je probeert om er mee te stoppen, dan is het de vraag of je het wel kan. Deze zogenaamde ontwenningsverschijnselen zijn behoorlijk zwaar om te overwinnen en vaak is dan hulp nodig.
Je hebt verslavingen die zijn gebonden aan middelen, zoals alcohol, drugs en dergelijke, maar je hebt ook gedragsverslavingen zoals gokken, eten of seks. Een meer onderschatte verslaving is volgens mij de beeldschermverslaving. Dat bestaat echt en daar zijn ook diverse onderzoeken naar gedaan.
Terwijl we kinderen afschermen van middelen als drugs, wordt er nog maar weinig ingezet op beperking van beeldschermverslaving. Sterker nog, in het (basis)onderwijs is er al veel gebruik van beeldschermen. Nu is beeldschermverslaving niet iets nieuws. Ouderen kennen het ‘aan de buis gekluisterd’ wel. Het aantal uren TV kijken is altijd al hoog geweest, maar bij kinderen lijkt het aantal uren naar een scherm ‘staren’ (de zogenaamde beeldschermtijd) nog hoger te zijn, alleen dan met een telefoon, tablet of PC.
Vorig jaar was Facebook een uur of 6 niet beschikbaar. Dit leidde er al toe dat er mensen in paniek raakte. Dat gebeurde ook toen netwerkbeheerder in een bepaald gebied geen internet meer kon doorgeven. Ook toen waren de klachten niet van de lucht. De wil om online te zijn is groot. De zogenaamde sociale media platforms werken niet echt mee om de drang om online te zijn te verkleinen. In die zin zijn er veel mensen verslaafd. Een pingeltje op je mobiele telefoon kan al genoeg zijn om wat je op dat moment aan het doen bent, te stoppen.
Beeldschermverslaving is niet goed voor je hersenen en kan ook slecht zijn voor je lichaam. Je kan minder goed slapen en het aantal uren bewegen kan ook afnemen. Een ander probleem is tegenwoordig dat virtueel en werkelijkheid niet meer uit elkaar gehaald kan worden. Zeker met de komst van Kunstmatige Intelligentie is het steeds lastiger om te beoordelen of wat je ziet ook werkelijkheid is. Dat kan dan weer invloed hebben op de manier hoe je bepaalde situaties beoordeelt of inschat
Verslavingen kunnen dus behoorlijk destructief zijn, zowel voor je hersenen als voor je lichaam. Het is vaak lastig om het te herkennen en nog lastiger om er wat aan te doen. Probeer het maar eens om bijvoorbeeld na 20 minuten schermtijd een kwartier iets anders te doen. Zelf ben ik veel bezig met schrijven en zit ook vaak achter het beeldscherm. Eigenlijk teveel. Ik ‘verplicht’ mezelf dan ook minimaal 2 dagdelen per week te gaan wandelen, wat eigenlijk veel te weinig is.
Gelukkig ben ik wel verlost van andere verslavingen. Roken en drinken zaten ook in mijn dagelijkse pakket van verslavingen (zo noem ik het nu). Totdat ik een burn-out kreeg en een arts zei dat ik gezonder moest gaan leven. Het erkennen dat roken en drinken een negatief effect hadden, was een eerste stap. Het besef dat het ook bijgedragen heeft aan mijn burn-out was een volgende stap. In feite was bij het roken en drinken de beloning dat ik mijn stress kon beteugelen, maar zoals hierboven al aangegeven was dat een misleiding. Ik kon zeker blijven presteren, maar had niet door dat roken en drinken daar een bijdrage in hadden. Totdat mijn lichaam zei dit niet meer te trekken (overigens pas na 30 jaar). Pas toen ik over de grens was gegaan, besefte ik dat ik roken en drinken nooit als een verslaving (en daarmee als een gevaar) had gezien. Volgens de cijfers bij mijn gebruik was dat het ook niet. 1 of 2 glazen alcohol per dag zou geen kwaad kunnen, nou dus wel!
Daarom baart het me ook zorgen met welk gemak jongeren zeggen dat het drinken van alcohol bij het uitgaan heel normaal is. Dat is het dus niet. Probeer het maar eens, uitgaan zonder alcohol. Alcohol is niet alleen verslavend, het is ook bekend dat je er kanker van kan krijgen. Tel daar de schermverslaving en de prestatiedruk bij op en je kan begrijpen waarom jongeren zo vaak (geestelijk) in de knoei komen. En ja het kan heel lang goed gaan. Dat is dan ook gelijk de valkuil van een verslaving.
