Heel vaak lees ik in onderzoeken naar werkomstandigheden de termen ‘stress’ en ‘werkdruk’. Vaak zijn ze de oorzaak van uitval van werknemers en kosten onze samenleving bakken met geld. Afgezien van die bakken van geld, is het voor de mensen die uitvallen vooral heel vervelend. Het gaat niet om een paar mensen, maar om 1 op de 5 (20% oftewel 1,6 miljoen) werknemers. Daardoor gaan 11 miljoen arbeidsuren per jaar verloren. En dat in een situatie dat er toch al een krapte is op de arbeidsmarkt.
Stress en werkdruk zijn niet hetzelfde, maar wel sterk aan elkaar verbonden.
Stress
Stress in niet altijd negatief. Als een sporter aangeeft ‘spanning’ voor een wedstrijd ervaart, is dat eigenlijk positieve stress, bedoeld om een prestatie te verhogen. Meestal is er dan een opbouw, waarna er een ontlading kan plaatsvinden.
Helaas kan stress ook ontstaan omdat iemand negatieve ervaringen heeft. Het gaat dan om stress die zich opbouwt en niet snel weggaat.
Is dat laatste dan erg? Dat is het zeker, omdat het leidt tot lichamelijke- en geestelijke klachten. Iedereen kent het wel als ze iets spannends moeten doen het adrenalineniveau omhoog gaat. Dat is voor een moment niet erg, maar als dat niveau te vaak te hoog is, dan heeft dat invloed. Ook kan je lichaam cortisol (ook wel stresshormoon genoemd) aanmaken. Ook dit stelt je lichaam in staat om beter te presteren, vooral voor een langere periode, maar regelt ook je slaapritme. Als het cortisolniveau te weinig afneemt tijdens de slaap, dan zal dat ten koste gaan van je nachtrust. Cortisol zorgt voor een hoger hartritme (zuurstof) en verhoogt glucose in je bloed (energie voor spieren).
De ervaring van stress lijkt verschillend te werken bij mannen en vrouwen. Dat zou komen omdat mannen meer testosterone (actiehormoon) hebben en vrouwen sneller oxytocine (kalmerend hormoon) aanmaken. Hierdoor zouden vrouwen vaker via een gesprek zaken kunnen/willen oplossen.
Als je niet voldoende tijd/rust neemt om het cortisolgehalte binnen de perken te houden, dan kan dat kwalijke gevolgen hebben. Zo wordt genoemd: gewichtstoename, slaapproblemen, afbraak van spieren, krimp van de hersenen, uitputting, darmklachten, depressie, veroudering en immuunsysteem storingen. Maar ook je emoties kunnen er onder lijden, denk aan prikkelbaarheid, gespannen, lusteloos, angstig en onverschilligheid. Ook je hersenen kunnen je in de steek laten en kun je je minder goed concentreren, slechter plannen, problemen met het geheugen of besluiteloosheid. Dat wil je dus liever niet lijkt me.
Werkdruk
Werkdruk is makkelijker te definiëren. Het komt erop neer dat een werknemer niet meer kan voldoen aan de eisen van het werk. Er is een onbalans tussen het werk dat de werkgever vraagt en een werknemer kan geven. Ook kan het verwachtingspatroon een rol spelen, dat is meestal omdat werkgever en werknemer elkaars verwachtingen niet goed communiceren.
Nu zal de ene werknemer meer werk kunnen verzetten dan een ander. Daar schuilt dan ook gelijk het risico in. Als een werkgever ziet dat de ene werknemer zonder problemen iets kan afwerken, dan zou de gedachte kunnen ontstaan dat een andere werknemer dat ook wel kan. Dat is dus niet zo en daarom is het van belang om te weten wat de verwachtingen en mogelijkheden zijn en deze (continu) met elkaar af te stemmen. Dat vraagt wel om een open houding van iedereen, maar ik lees nog te vaak dat er sprake is van een angstcultuur. Een goede werksfeer is belangrijk, maar in een tijd waarin je hoort van pesten, discriminatie, (seksuele) intimidatie, agressie en geweld is het niet gemakkelijk om dit te realiseren.
Mogelijke oplossingen
Zowel bij stress als bij werkdruk is de factor tijd belangrijk. Bij stress is het belangrijk op tijd te zoeken naar ontspanning. Dat kan door een hobby, sport, wandelen of gewoon tijdig rust nemen. Vooral krijgen van ‘positieve energie’ is belangrijk. Plezier is dan een belangrijk kernwoord. Sommige mensen zoeken het in mindfulness, yoga of andere ontspannende activiteit voor lichaam en geest. Maar ook hier geldt dat dit weer niet te dwangmatig moet worden. Sowieso is alles met ‘moeten’ beter om te vermijden, maar dat is dan (helaas) niet altijd mogelijk.
Stress en werkdruk zijn niet altijd werkgerelateerd. Ook in je privé leven kunnen zaken best zorgen voor stress. Je kan bijvoorbeeld mantelzorger zijn en dat kan zowel geestelijk als lichamelijk veel vragen. Maar ook veranderingen in je leven kunnen vragen om meer energie, denk aan een scheiding of ongeluk van je kind.
Je hoort dan ook vaak dat er een gezonde balans moet zijn tussen privé en werk. Dat is zeker waar, maar makkelijker gezegd dan gedaan. Je kan tegen iemand die parttime werkt wel zeggen dat die meer moet werken, maar als dat extra is en niet als vervanging van privé taken, dan ligt werkdruk, en daarmee stress, op de loer. Anderzijds kan iemand die juist fulltime werkt, maar er thuis meer taken bijkrijgt, er beter aan doen om minder te gaan werken. Als je kiest voor een hybride werkvorm, zou dat kunnen helpen.
Werkdruk kan leiden tot stress en uitval. Stress kan echter weer leiden tot het ervaren van meer werkdruk (je hebt immers minder energie). De relatie is duidelijk. Het belangrijkste is het herkennen van de signalen en daar ook over kunnen praten. Dat laatste ligt vaak moeilijk, maar als we het niet doen, zullen de gevolgen alleen maar groter worden.
Zelfs als je nu geen stress of werkdruk ervaart, is het goed om alvast na te denken wat je zou kunnen doen als je het wel overkomt. Zelf heb ik het ook altijd ontkend en dat heeft me een pijnlijke periode opgeleverd. Het is dus beter om goed voorbereid te zijn.
Geraadpleegde bronnen
